Sztuka recyklingu
Definicja recyklingu może być prosta, to ponowne wykorzystanie lub odzyskanie materiałów uznanych za odpady. [1] Jednak z punktu widzenia sztuki, to zjawisko może być znacznie bardziej skomplikowane i różnorodne. Samo pojęcie junk art czy trash art. obejmuje wiele koncepcji obecnych w sztukach plastycznych. Jednak to dowodzi zbliżenia sztuki do projektów ekologicznych.
Na przełomie XX i XXI wieku między innymi za sprawą materiałów z recyklingu na popularności zyskały takie formy sztuk plastycznych jak: asamblaż, kolaż oraz ready-made. Ponadto, ciekawe podejście wprowadza koncepcja Josette Feral, która z jednej strony traktuje recykling jako przypisywanie nowego znaczenia i nowych wartości rzeczom, a z drugiej strony to zmiana form, gra konwencjami, stylami, motywami. [2] Zdaniem Feral recykling sprzyja weryfikacji norm estetycznych i redefinicji pojęcia dzieła sztuki.
Nadanie wartości zużytym materiałom można również zaobserwować w twórczości Stanisława Grochowiaka, który był określany przez krytyków jako turpista, fetyszysta brzydoty, szmaciarz. Świat poezji Grochowiaka wypełniają rekwizyty ze śmietnika lub rupieciarni. Jest to oczywiście metaforyczne ujęcie recyklingu, jednak za jego sprawą odbiorcy mogą zwrócić uwagę na przedmioty, które już dawno wyszły z obiegu. Dodatkowo, pojawia się pojęcie śmietnika informacji, tak powszechnie występującego w dzisiejszych czasach.
W codziennym korzystaniu z różnych przedmiotów warto pamiętać, za Josette Feral, że „rzeczy także, te niedoskonałe, zawsze są świadectwem czasu, jak i jego produktem.” W recyklingu, nie chodzi zatem tylko ekologię czy promocję dobrych praktyk, chodzi też o świadomość, że to życie człowieka przejawia się także w przedmiotach, które wybiera. Grochowiak w swej twórczości docenia rzeczy śmieciowe, niepełne i chociaż to literackie ujęcie zjawiska odpadów, takie przedstawienie może skłaniać do refleksji nad codziennym konsumpcjonizmem.
W czasach wszechobecnej reklamy, zaczyna być widoczny światowy trend, aby wreszcie się zatrzymać i przestać tylko eksploatować środowisko. Coraz częściej stają się modne wymiany przedmiotów pomiędzy ludźmi, czy wypożyczania na określony czas. Za sprawą sztuk plastycznych i literackich można wprowadzać nową wrażliwość na wykorzystywanie zasobów w bardziej świadomy i odpowiedzialny sposób. Idea Zero Waste staje się dziś nie tylko modą, ale również światowym trendem dobrych praktyk.
Nie tylko Stanisław Grochowiak w swojej twórczości porusza temat kolażu jako zlepku różnych faktur i materiałów już wcześniej użytych, również tacy artyści sztuk wizualnych jak Władysław Hasior, Alina Szapocznikow, Tadeusz Kantor czerpią z recyklingu. [3] Za sprawą tak ważnych twórców temat recyklingu staje się nie tylko modą, ale sztuką życia dnia codziennego.
Grochowiak stanowiąc sprzeciw wobec kultury oficjalnej, wprowadził pojęcie „nowych norm etycznych” w jego znaczeniu recykling staje się nową normą, którą warto wspierać i rozwijać. To sztuka poprzez wrażliwość odbiorców wprowadza nowe znaczenia rzeczywistości, w tym wypadku nadając wartość już wcześniej użytym przedmiotom.
[1] Marek Kulisz, „Recykling a kultura”, Er (r)go. Teoria – literatura – kultura 14 (2007).
[2] Josette Féral, „Odpadki i zagadki: od Mony Lisy do Rambo”, tłum. Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera, Didas kalia 95 (2010): 36–41.
[3] Marian Grześc zak, „Staszek zapamiętany. Cząstki elementarne”, w: Dusza czyśćcowa. Wspomnienia o Stanisławie Grochowiaku, oprac. Anna Romaniuk (Warszawa: PIW, 2010), 92; Nawrocki, Tego się naucz każdy, kto dotykasz próżni, 33.