Bookcrossing, bookmaty zawsze w modzie
To inaczej wolne książki od daty zwrotu i opłat. Zjawisko powstało, aby uwalniać książki
i dawać innym radość czytania w dowolnym miejscu. [1] Ta idea narodziła się w Stanach Zjednoczonych w 2001 roku i rozprzestrzeniła się na cały świat. W Polsce bookcrossing funkcjonuje od 2003 roku i cały czas zyskuje na popularności.
Bookcrossing przynosi wiele korzyści dla środowiska naturalnego, ponieważ opiera się na idei ponownego wykorzystywania książek i dzielenia się nimi z innymi czytelnikami. Dzięki temu jedna książka może trafić do wielu osób, zamiast być kupowana w kilku egzemplarzach. W efekcie zmniejsza się zapotrzebowanie na produkcję nowych książek, co ogranicza zużycie papieru, drewna, wody oraz energii potrzebnej w procesie wydawniczym.
Książka w podróży to ciekawa forma czytania, dostępna zwłaszcza na dworcach i miejscach użyteczności publicznej. To nie tylko ograniczenie zużycia surowców naturalnych w produkcji papieru, ale również społeczna forma przekazywania dorobku kulturalnego. Ludzie nauczeni, że za wszystko trzeba płacić, mają okazję dostać wiedzę za darmo w szybki, przystępny sposób.
Inną formą oszczędności surowców są bookmaty, czyli automaty z książkami. Zamiast napojów czy jedzenia wydają książkę. Jedne są płatne, inne darmowe, mogą także wydawać przewodniki po danym mieście. Na przykład w Szwecji znajdują się bookmaty, które liczą do 500 książek i mogą obsługiwać także ich zwrot. [2] Taka forma czytelnictwa jest bardzo popularna w Pekinie. Automat jest podobny do typowej maszyny z napojami. Aby wypożyczyć książkę, mieszkańcy Pekinu skanują dowód i dokonują symbolicznej opłaty. Automatyczne kamery zainstalowane w środku powiadamiają o uszkodzeniu książki lub
o wyczerpaniu księgozbioru.
Bookcrossing daje możliwość ograniczenia emisji gazów cieplarnianych związanych
z produkcją, pakowaniem i transportem nowych publikacji. Im więcej osób korzysta
z udostępnionych książek, tym mniejsza jest potrzeba ich ciągłego drukowania i dystrybucji. To dodatkowa nauka, że wartościowe przedmioty nie muszą być własnością jednej osoby
i mogą być wielokrotnie wykorzystywane.
Akcja „Bookcrossing zamień się książką” została zorganizowana przez Rzeszowski Dom Kultury oraz Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną w Rzeszowie w dniach 12-23 maja 2025 roku. Dzięki temu widać, że nowoczesne trendy są przyswajane przez samorządy
z korzyścią dla mieszkańców i środowiska. [3] Warto zauważyć za Aleksandrem Radwańskim, że „Przestrzeń publiczna jako funkcja biblioteki może być interesującą propozycją na dziś i na jutro.”[4] Jak powiedział Umberto Eco, „Kto czyta, ten żyje dwa razy” dlatego bookcrossing jest na to świetnym przykładem.
[1] Morawiec B. M. (2012), Mikrobiblioteki po drodze do domu
[2] Tamże
[3] https://erzeszow.pl/41-miasto-rzeszow/6241-kalendarz-imprez/123400-akcja-bookcrossing-_-zamien-sie-ksiazka.html odczyt 03.07.2026
[4] Radwański A. (2007), Biblioteka w nowoczesnym społeczeństwie, „Bibliotekarz”, nr 11, s. 4-7.